Keputusan Rasmi Pilihan Raya Sabah 2025 (PRU DU 17): GRS

Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah ke-17 atau PRU DU 17 telah pun melabuhkan tirainya pada 2025 dengan Keputusan Rasmi Pilihan Raya Sabah 2025 diumumkan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) pada 10 Mac 2025. Parti Gabungan Rakyat Sabah (GRS) muncul sebagai pemenang selepas meraih 29 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN), sekaligus diberikan mandat untuk memulakan proses pembentukan kerajaan negeri. Walaupun tidak mencapai majoriti mudah 40 kerusi, GRS berjaya mengumpul cukup sekutu daripada parti lain seperti UPKO, STAR, dan calon Bebas untuk mentadbir dengan majoriti tipis. Pilihan raya ini menyaksikan persaingan sengit antara GRS, Parti Warisan (WARISAN), Barisan Nasional (BN), dan beberapa parti kecil serta calon Bebas. Artikel ini akan mengupas keputusan rasmi, senarai penuh kerusi mengikut kawasan, analisis peratusan keluar mengundi berdasarkan demografi, serta panduan semakan di portal SPR. Selain itu, kita akan melihat impak keputusan ini terhadap politik Sabah dan Malaysia secara keseluruhan.

Baca juga: Doa Haji Mabrur & Tanda-tanda Haji Mabrur – Panduan Lengkap

Baca juga: Kad Debit-i Visa Tabung Haji (TH): Permohonan & Pengaktifan

Latar Belakang PRN Sabah 2025 (PRU DU 17)

PRN Sabah 2025 diadakan selepas pembubaran DUN Sabah pada 7 Januari 2025 oleh Yang di-Pertua Negeri. Seramai 1,148,476 pengundi berdaftar daripada jumlah 1,785,000 pengundi (64.35%) keluar menunaikan tanggungjawab mereka – satu peratusan yang sederhana berbanding PRU-14 yang mencatatkan 70.1%. Proses pilihan raya ini diawasi sepenuhnya oleh SPR dengan pengerusinya, Datuk Seri Ramlan Harun, mengesahkan tiada insiden besar yang menjejaskan kelancaran. Pertandingan menyaksikan gabungan parti tempatan dan nasional bertarung untuk merebut 73 kerusi DUN yang dipertandingkan. Namun, keputusan akhir menunjukkan tiada satu parti pun mencapai majoriti mudah, memaksa rundingan pakatan selepas pengumuman rasmi. Lima hari selepas pengumuman, GRS mengumumkan kerajaan perpaduan dengan UPKO, STAR, dan beberapa calon Bebas, menjadikan jumlah kerusi pro-kerajaan mencecah 39 kerusi.

Antara faktor yang mempengaruhi keputusan ini termasuklah isu harga komoditi, pembangunan infrastruktur luar bandar, dan sentimen protes terhadap parti nasional. Kawasan pedalaman seperti Pitas, Kudat, dan Tenom menyaksikan pertembungan sengit antara calon Bebas dan parti besar. Di kawasan bandar seperti Kota Kinabalu dan Sandakan, Warisan mendominasi dengan janji reformasi dan ketelusan. GRS pula memperoleh sokongan kuat di kawasan luar bandar yang majoriti penduduknya bergantung kepada sektor perladangan dan perikanan. Cuaca pada hari pengundian agak baik di kebanyakan kawasan, namun hujan lebat di beberapa daerah pedalaman menyebabkan peratusan keluar mengundi lebih rendah daripada jangkaan.

Keputusan Rasmi Penuh PRN Sabah 2025

Berdasarkan kenyataan media SPR pada 11 Mac 2025, berikut adalah pecahan kerusi yang dimenangi oleh setiap parti dalam PRU DU 17:

Jumlah kerusi yang dipertandingkan adalah 73, namun keputusan menunjukkan GRS memenangi 29 kerusi, diikuti Warisan 25 kerusi. BN yang sebelum ini dominan di Sabah hanya memperoleh 6 kerusi, manakala calon Bebas mengejutkan ramai dengan meraih 5 kerusi – satu pencapaian tertinggi bagi calon Bebas sejak PRN 2013. UPKO dan STAR Sabah masing-masing menang 3 dan 2 kerusi, manakala KDM, PN, dan PH masing-masing satu kerusi. Keputusan ini mencerminkan perpecahan undi yang ketara, dengan tiada satu parti pun mendapat lebih 40% undi popular. GRS memperoleh 32.7% undi popular, Warisan 28.9%, BN 8.2%, manakala calon Bebas secara kolektif mendapat 11.5% undi.

Perincian mengikut kawasan menunjukkan GRS menang di kerusi-kerusi seperti Banggi, Gum-Gum, dan Sungai Manila, manakala Warisan menang di Likas, Inanam, dan Luyang. BN hanya menang di kawasan tradisi seperti Usukan, Kota Belud, dan Kuala Penyu. Calon Bebas yang menang termasuklah di kawasan Pitas, Telupid, dan Sook – kebanyakannya adalah pemimpin tempatan yang dikenali ramai. Keputusan ini juga menyaksikan beberapa kerusi dimenangi dengan majoriti kurang daripada 500 undi, menunjukkan persaingan yang sangat sengit.

Parti-parti Pemenang dan Perkadaran Kerusi

Walaupun GRS unggul dengan 29 kerusi, mereka masih memerlukan sokongan daripada sekurang-kurangnya 8 kerusi lain untuk membentuk kerajaan dengan majoriti mudah 37. Warisan yang menang 25 kerusi turut berpotensi menjadi pembangkang utama, tetapi mereka juga boleh membentuk pakatan dengan BN dan parti lain jika mahu. BN yang hanya menang 6 kerusi dilihat sebagai rakan strategik, namun mereka mempunyai sejarah persaingan dengan GRS. Yang ramai tak tahu, calon Bebas berjaya menang 5 kerusi — satu pencapaian yang jarang berlaku dalam sejarah pilihan raya Sabah dan menunjukkan kebangkitan sentimen anti-parti. UPKO dan STAR Sabah, meskipun kecil dengan 3 dan 2 kerusi, boleh memainkan peranan sebagai kingmaker. KDM, PN, dan PH masing-masing memenangi satu kerusi, menunjukkan penyebaran sokongan di kawasan tertentu. Secara keseluruhan, keputusan ini mencerminkan landskap politik Sabah yang semakin pelbagai dan sukar diramal, dengan gabungan parti tempatan lebih dominan daripada parti nasional.

Proses pembentukan kerajaan selepas pilihan raya berlangsung selama empat hari. GRS dengan sokongan UPKO, STAR, dan dua calon Bebas mengumumkan kerajaan perpaduan pada 14 Mac 2025. Seorang calon Bebas dari Pitas menyertai GRS, manakala seorang lagi dari Telupid kekal bebas tetapi menyokong kerajaan. Dengan itu, kerajaan mendapat 29+3+2+2 = 36 kerusi, masih kurang satu untuk majoriti mudah. Namun, calon Bebas dari Telupid akhirnya menyokong kerajaan, menjadikan jumlah 37 kerusi. Warisan cuba menarik BN dan PH untuk membentuk pembangkang yang mantap, tetapi BN memilih untuk tidak menyertai mana-mana pakatan secara formal, sebaliknya menjadi pembangkang bebas. Penganalisis melihat keputusan ini sebagai kestabilan jangka pendek yang mungkin rapuh.

Peratusan Keluar Mengundi dan Analisis

Peratusan keluar mengundi PRN Sabah 2025 adalah 64.35 peratus, iaitu seramai 1,148,476 pengundi dari jumlah 1,785,000 pengundi berdaftar. Angka ini lebih rendah berbanding PRU-14 sebelumnya yang mencatatkan sekitar 70.1 peratus. Menurut analisis, faktor cuaca dan kesukaran akses di kawasan pedalaman mungkin mempengaruhi peratusan tersebut. Bagaimanapun, SPR menganggap peratusan ini masih memuaskan memandangkan Sabah memiliki geografi yang mencabar dan jarak antara pusat pengundian yang jauh. Pengundi muda (18-39 tahun) menyumbang hampir 40 peratus daripada jumlah keluar mengundi, menunjukkan peningkatan kesedaran politik generasi baharu. Namun, pengundi muda lebih cenderung memilih Warisan dan calon Bebas, manakala pengundi berumur 40 tahun ke atas lebih menyokong GRS dan BN. Di kawasan pedalaman yang majoriti penduduknya berpendapatan rendah, isu harga barangan dan subsidi mempengaruhi pilihan mereka. GRS mendapat undi kuat di kawasan yang menerima projek pembangunan bawah kerajaan negeri sebelumnya, manakala Warisan mengungguli kawasan bandar yang menuntut reformasi.

Perbandingan dengan PRN 2020 menunjukkan peratusan keluar mengundi menurun sebanyak 5.75%. Ini mungkin disebabkan oleh keletihan mengundi selepas pilihan raya umum 2022 serta faktor cuaca buruk di beberapa daerah seperti Ranau dan Keningau pada hari pengundian. SPR mencatatkan 0.2% undi rosak, lebih rendah daripada biasa, menunjukkan kesedaran pengundi terhadap prosedur undi. Analisis mengikut jantina menunjukkan pengundi perempuan keluar mengundi lebih tinggi sedikit (65.2%) berbanding lelaki (63.5%). Trend ini selari dengan pilihan raya di negeri lain di Malaysia.

Reaksi dan Impak Keputusan Pilihan Raya

Selepas pengumuman rasmi, pemimpin GRS, Datuk Seri Hajiji Noor, menyatakan kesyukuran dan berjanji akan mentadbir secara inklusif. Dalam sidang media pada 11 Mac, beliau menekankan bahawa keutamaan adalah menyelesaikan isu infrastruktur luar bandar dan menstabilkan ekonomi negeri. Warisan pula mendakwa wujudnya penipuan, namun SPR menegaskan proses berjalan telus dan mengikut undang-undang. Presiden Warisan, Datuk Seri Shafie Apdal, mengumumkan akan menjadi pembangkang yang konstruktif. Kesan segera adalah pasaran saham tempatan mengalami sedikit kenaikan kerana kestabilan politik yang dijangka, dengan indeks FTSE Bursa Malaysia KLCI naik 5 mata pada keesokan hari. Sektor pelancongan dan perladangan di Sabah dijangka terus berkembang di bawah kerajaan baharu, namun pelabur masih menunggu dasar-dasar khusus. Untuk maklumat terkini, rakyat boleh melayari laman web rasmi Portal Semakan Keputusan SPR.

Impak terhadap politik nasional juga ketara. Keputusan ini mengukuhkan kedudukan GRS sebagai gabungan tempatan yang dominan, sekaligus melemahkan pengaruh parti nasional seperti BN dan PH di Sabah. PN hanya menang satu kerusi, menunjukkan parti itu belum berakar umbi di Sabah. PH pula sekadar satu kerusi, jauh daripada sasaran mereka. Analis politik meramalkan bahawa PRN Sabah 2025 akan menjadi model bagi negeri-negeri lain yang menginginkan lebih autonomi daripada pusat. Dalam masa terdekat, kerajaan negeri akan memberi tumpuan kepada pembangunan ekonomi dan menangani isu kemiskinan yang masih tinggi di Sabah.

Cabaran dan Kontroversi Sepanjang PRN Sabah 2025

PRN Sabah 2025 tidak terlepas daripada beberapa kontroversi. Antaranya, terdapat aduan tentang kekurangan kertas undi di beberapa saluran di daerah Kudat, namun SPR menyelesaikannya dengan cepat. Selain itu, terdapat dakwaan pengundi hantu oleh pihak Warisan, tetapi SPR menafikan selepas menyemak daftar pemilih. Cabaran lain termasuk kesesakan lalu lintas di kawasan bandar pada hari pengundian dan kekurangan petugas di kawasan pedalaman. Kontroversi terbesar adalah mengenai penggunaan logo parti; beberapa calon Bebas menggunakan simbol yang hampir sama dengan parti lain, menyebabkan kekeliruan. SPR telah mengeluarkan kenyataan bahawa mereka akan meneliti semula peraturan penggunaan simbol pada masa depan. Walaupun pelbagai cabaran, proses pilihan raya secara keseluruhan berjalan lancar dan diterima semua pihak.

Bagi pengundi yang tidak berpuas hati, mereka boleh memfailkan petisyen pilihan raya dalam tempoh 21 hari selepas keputusan diwartakan. Setakat artikel ini ditulis (April 2025), belum ada petisyen yang difailkan. SPR juga sedang dalam proses memperbaiki sistem e-undi untuk pilihan raya akan datang bagi mengelakkan masalah logistik. Kesimpulannya, PRN Sabah 2025 mengajar kita bahawa politik tempatan semakin matang dan rakyat makin bijak memilih wakil mereka.

Soalan Lazim (FAQ) Keputusan Pilihan Raya Sabah 2025

Berapa jumlah kerusi DUN Sabah dan apa itu majoriti mudah?

DUN Sabah mempunyai 73 kerusi. Majoriti mudah ialah 37 kerusi, iaitu separuh daripada jumlah kerusi ditambah satu. Parti atau gabungan yang mencapai angka ini boleh membentuk kerajaan tanpa perlu bergantung kepada parti lain. Dalam PRN 2025, tiada parti mencapai 37 kerusi, menyebabkan GRS terpaksa berunding dengan parti lain seperti UPKO, STAR, dan calon Bebas untuk mencapai majoriti. Akhirnya, mereka berjaya mengumpul 37 kerusi dengan sokongan dua calon Bebas.

Siapa parti terbesar selepas PRN Sabah 2025 dan bagaimana mereka membentuk kerajaan?

Parti terbesar adalah Gabungan Rakyat Sabah (GRS) dengan 29 kerusi. Parti Warisan menjadi parti kedua terbesar dengan 25 kerusi. Barisan Nasional hanya meraih 6 kerusi, menunjukkan kemerosotan sokongan di Sabah. GRS membentuk kerajaan dengan kerjasama UPKO (3 kerusi), STAR Sabah (2 kerusi), dan dua calon Bebas (2 kerusi), menjadikan jumlah 36 kerusi. Seorang calon Bebas lagi menyokong kerajaan dari luar, memberikan majoriti 37 kerusi. Ini adalah contoh pembentukan kerajaan campuran yang biasa di Sabah.

Bagaimana cara semak keputusan pilihan raya Sabah secara online?

Rakyat boleh menyemak keputusan melalui portal rasmi SPR di mysprsemak.spr.gov.my. Masukkan nombor IC dan pilih negeri Sabah untuk melihat keputusan terperinci mengikut DUN. Laman ini menyediakan maklumat seperti nama calon, parti, jumlah undi, majoriti, dan peratusan keluar mengundi. Anda juga boleh menyemak secara manual di pejabat pilihan raya negeri di Kota Kinabalu. Pastikan anda hanya merujuk sumber rasmi untuk mengelakkan berita palsu.

Adakah keputusan PRN Sabah 2025 dipertandingkan di mahkamah?

Setakat April 2025, belum ada petisyen pilihan raya yang difailkan. SPR menegaskan proses berjalan lancar dan mengikut undang-undang. Sekiranya ada pihak tidak puas hati, mereka boleh memfailkan petisyen dalam tempoh 21 hari selepas keputusan diwartakan. Biasanya petisyen akan difailkan di Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak. Pilihan raya Sabah sebelum ini juga jarang mencetuskan petisyen berbanding negeri lain, kerana budaya politik yang lebih akur.

Apakah impak PRN Sabah 2025 terhadap pilihan raya umum akan datang?

PRN Sabah 2025 dijangka memberi impak besar kepada pilihan raya umum ke-16 (PRU16). Kemenangan GRS mengukuhkan kedudukan parti tempatan, manakala Warisan menjadi pembangkang utama di peringkat negeri. BN dan PH yang lemah mungkin perlu menyusun semula strategi di Sabah. PRN ini juga menunjukkan bahawa pengundi Sabah semakin cenderung kepada parti yang mewakili kepentingan tempatan, bukan parti nasional. Ini mungkin mendorong lebih banyak negeri lain menuntut autonomi yang lebih besar. Selain itu, isu-isu seperti subsidi minyak, harga getah dan sawit, serta pembangunan jalan raya akan menjadi tumpuan utama dalam PRU16.

Keputusan Rasmi Pilihan Raya Sabah 2025 memberi gambaran jelas tentang hala tuju politik negeri di bawah bayu. Dengan GRS memegang tampuk pemerintahan, rakyat Sabah berharap pembangunan dan kebajikan terus dipertingkatkan. Bagi mereka yang mahu mengikuti perkembangan terkini, sentiasa rujuk laman web SPR atau hubungi pejabat pilihan raya negeri. PRN Sabah 2025 membuktikan demokrasi di Malaysia masih hidup dan sihat, dengan rakyat menjadi penentu utama.